Loading...
Samhradh 1990. Bhí mé i mo ghasúr ag suí ar urlár an tseomra suite agus an teilifís ar siúl. Jack Charlton ina sheasamh ar an líne taoibh, Packie Bonner ag léim ar an liathróid, agus Éire — ár nÉire — ag imirt ar stáitse Chorn an Domhain den chéad uair le glúin. Ní raibh a fhios agam ag an am go raibh stair corn an domhain ag dul siar 60 bliain roimhe sin, go dtí lá beag samhraidh i Montevideo nuair a thosaigh gach rud. Ach bhí a fhios agam rud amháin: bhí an comórtas seo níos mó ná sacair. Bhí sé faoi thíortha, faoi mhuintir, faoi bhrionglóidí.
Sa phíosa seo, siúlfaidh mé trí naoi mbliain déag de stair Chorn an Domhain FIFA — ó na blianta tosaigh i Meiriceá Theas go dtí an ré nua-aimseartha sa Mheán-Oirthear, agus ar aghaidh go dtí an comórtas mór nua atá ag teacht orainn in 2026. Insíonn stair an chomórtais seo scéal an domhain féin, agus insíonn sé scéal na hÉireann freisin — nár chaill muid riamh an grá don sacar, fiú nuair nach raibh muid ar an stáitse.
Na Blianta Tosaigh — 1930 go dtí 1970
An raibh a fhios agat nach raibh ach 13 foireann ag an gcéad Chorn an Domhain riamh? I 1930, in Montevideo, Uragua, bhí an comórtas chomh beag sin gur imir gach foireann ceithre chluiche ar a mhéad agus gur mhair an rud ar fad 18 lá. Ní raibh aon fhoireann Eorpach sásta taisteal trasna an Atlantaigh ar dtús — fuair FIFA ar éigean ceithre fhoireann ón Eoraip le teacht. Bhuaigh Uragua, ar ndóigh, os comhair 93,000 duine sa Estadio Centenario.
Na 1930idí agus 1940idí, bhí an comórtas ina chogadh beag idir Meiriceá Theas agus an Eoraip. Bhuaigh an Iodáil i 1934 agus 1938 — faoi scáth Mussolini, a d’úsáid an comórtas mar bholscaireacht. Ansin tháinig an Dara Cogadh Domhanda agus ní raibh aon Chorn an Domhain ó 1938 go 1950. Dá mbeadh an comórtas ar siúl, cé a bhuafadh? Ní fhios — ach is ceist í a chuireann díospóireacht ar fhans fós.
1950, an Bhrasaíl mar óstach, agus an “Maracanaço” cáiliúil — Uragua ag bualadh na Brasaíle sa chluiche ceannais os comhair 200,000 duine (an slua is mó riamh ag cluiche sacair). Deirtear gur thit tost ar an staidiam a mhair ceithre nóiméad iomlán — 200,000 duine, gan focal. Bhí an buille chomh trom sin gur facthas daoine ag caoineadh ar na sráideanna i Rio de Janeiro ar feadh laethanta. Sin cumhacht Chorn an Domhain: ní cluiche amháin é, ach nóiméad a théann isteach i DNA náisiúin.
Ansin tháinig ré na Gearmáine agus na Brasaíle: an Ghearmáin i 1954 (“Míorúilt Bern” — an Ghearmáin Thiar ag bualadh na hUngáire a bhí gan chloí le ceithre bliana), an Bhrasaíl i 1958 agus 1962 le Pelé óg, Sasana sa bhaile i 1966 (an t-aon Chorn a bhuaigh siad riamh — agus an cúl conspóideach sin ó Geoff Hurst sa chluiche ceannais, ar scóráil sé nó nár scóráil sé thar an líne?), agus an Bhrasaíl arís i 1970 le foireann a mheasann go leor saineolaithe mar an fhoireann is fearr i stair an tsacair — Pelé, Jairzinho, Carlos Alberto agus a chúl ceannais míorúilteach in aghaidh na hIodáile. Na ceithre comórtas sin — 1958 go 1970 — a bhunaigh an Bhrasaíl mar “thír an tsacair” agus a thug Pelé ó bhuachaill go dia.
D’Éirinn, bhí na blianta seo ciúin. Ní raibh foireann náisiúnta eagraithe i gceart go dtí na 1950idí, agus fiú ansin, ní raibh an cáiliú indéanta do thír bheag le leathanach sacair gearr. Ach bhí fir ó Éirinn ag imirt i Sasana — Johnny Giles, Liam Brady a tháinig níos déanaí — agus bhí an grá don sacar ag fás go ciúin sna cathracha agus sna bailte ar fud na tíre. Is suimiúil é go raibh Éire ag cáiliú go rialta do mhór-chomórtais sacair caid (GAA) le linn na tréimhse seo, ach sa sacar, bhí muid fós ag foghlaim.
An Ré Nua-Aimseartha — 1974 go dtí 2002
Má tá nóiméad amháin a d’athraigh sacar an domhain go deo, is é 1974 é — an Ísiltír ag imirt “sacair iomláin” faoi Rinus Michels agus Johan Cruyff. Ní raibh siad ach sa chluiche ceannais, agus chaill siad leis an nGearmáin Thiar, ach d’athraigh siad an cluiche féin. Ón lá sin, bhí dhá chineál sacair ann: an sean-nós (láidir, fisiciúil, simplí) agus an nua-nós (tapa, cruthaitheach, teicniúil). Gach comórtas ó shin, is coimhlint idir an dá chultúr é.
An Airgintin i 1978 (sa bhaile, faoi scáth an mhíleataigh Videla — comórtas a bhfuil clúdach dorcha air fós), an Iodáil i 1982 (Paolo Rossi, an fear a tháinig ar ais ó fhionraí dhá bhliain chun an Brog Óir a bhuachan le sé chúl sa chomórtas — agus trí cinn acu in aghaidh na Brasaíle féin i gceathrú babhta dochreidte), an Airgintín arís i 1986 (Maradona agus “Lámh Dé,” nóiméad a chonspóidítear fós, agus ansin an cúl aonair in aghaidh Shasana — 60 méadar le liathróid ag a chosa trí chúigear cosantóir). Bhí na 1980idí ar nós scannán — gach comórtas le laoch nua, le scéal nua, le conspóid nua.
1990, 1994, 2002 — trí chomórtas a d’athraigh gach rud d’Éirinn, ach fanfaidh mé leis sin sa chéad rannán eile. Sa domhan mór, bhí na 1990idí mar ré na bhfoirne Eorpacha: an Ghearmáin Aontaithe i 1990 (an chéad Chorn tar éis thitim Bhalla Bheirlín, agus Andreas Brehme ag scóráil cic éirice sa chluiche ceannais), an Bhrasaíl i 1994 (an chéad chluiche ceannais riamh a chríochnaigh 0-0 agus a socraíodh ar chiceanna éirice — Roberto Baggio, laoch na hIodáile, ag caitheamh an cic deireanach thar an gcrossbharra), an Fhrainc i 1998 sa bhaile le Zidane ag scóráil dhá cheann-bhuille sa chluiche ceannais in aghaidh na Brasaíle. Agus ansin an Bhrasaíl arís i 2002 — an cúigiú corn, le Ronaldo (an ceann bunaidh) ag scóráil sa chluiche ceannais tar éis blianta le gortuithe. Ba scéal athghiniúna é sin a chuir deora i súile gach duine a bhfuil grá acu don sacar.
An ré seo, 1974 go 2002, a bhunaigh Corn an Domhain mar an imeacht spóirt is mó ar domhan. Fás ó 16 foireann go 32. Ó staidiamaí leathfholmha go dtí billúin ag féachaint ar an teilifís. Ó chluiche sacair go dtí féile chultúrtha domhanda. Agus i lár an scéil sin, tháinig Éire.
Éire ag Corn an Domhain — 1990, 1994, 2002
Ní insíonn tú stair corn an domhain d’Éireannach gan labhairt faoi Jack Charlton. An Sasanach a rinne laoch Éireannach de féin, an fear a thóg foireann de bhuachaillí macánta agus a chuir iad ar stáitse an domhain. Italia ’90 — ní comórtas sacair a bhí ann d’Éirinn, ach ócáid náisiúnta. Stop an tír. Dhún scoileanna. Chruinnigh muintir i dtithe tábhairne ar fud na hÉireann agus d’fhéach siad ar a bhfoireann ag imirt in aghaidh na Breataine, na hÉigipte, na hÍsiltíre, na hIodáile.
An cluiche in aghaidh na Róimhe i gceathrú babhta 1990 — chaill muid 1-0 le cúl ó Schillaci, ach shiúil an fhoireann ón bpáirc le cloigne in airde. Bhí 500,000 duine ar na sráideanna i mBaile Átha Cliath chun fáilte a chur rompu nuair a d’fhill siad. Ní raibh a leithéid feicthe riamh in Éirinn — agus ní fhaca muid a leithéid arís go dtí… bhuel, b’fhéidir nach bhfaca muid a leithéid arís fós.
USA ’94 — bhí muid ar ais, agus an uair seo, bhuaigh muid cluiche. Éire 1-0 an Iodáil sa chéad chluiche grúpa i Giants Stadium, Nua-Eabhrac — cúl ó Ray Houghton a chuir an tír ar mire. Chuaigh muid go dtí Babhta na 16, áit ar chaill muid leis an Ísiltír 2-0. Ach bhí an rud is tábhachtaí déanta — bhí muid ar an léarscáil arís.
Agus ansin, 2002. An Chóiré Theas agus an tSeapáin. Saipan. Roy Keane. Ní féidir stair Chorn an Domhain na hÉireann a insint gan Saipan — an argóint idir Keane agus Mick McCarthy a scoilt an tír. D’fhág an t-imreoir is fearr a bhí againn an campa, agus fós, chuaigh an fhoireann ar aghaidh go Babhta na 16, áit ar chaill siad leis an Spáinn ar chiceanna éirice. Robbie Keane ag scóráil sa nóiméad deireanach chun 1-1 a dhéanamh de — an nóiméad is mó i stair an tsacair Éireannaigh. Agus ansin, na ciceanna éirice, agus an deireadh.
Sin é. Trí chomórtas, trí chuimhne a mhairfidh go deo. Agus ó shin — rud ar bith. 24 bliain gan Corn an Domhain. Agus anois, in 2026, bhí muid chomh gar sin arís — ach d’imir an tSeicis na ciceanna éirice níos fearr ná muid. Fanfaidh na nóiméid sin — Houghton i Giants Stadium, Robbie Keane in aghaidh na Gearmáine, Bonner ag sábháil i nGéanóa — inár gcuimhne go deo.
2006 go dtí 2022 — Na Blianta Deireanacha
An bhfuil patrún ag Corn an Domhain? Féach ar na buaiteoirí: an Iodáil 2006, an Spáinn 2010, an Ghearmáin 2014, an Fhrainc 2018, an Airgintin 2022. Cúig chomórtas, cúig thír éagsúla, gach ceann ón Eoraip nó ó Mheiriceá Theas. Ní raibh aon fhoireann ón Afraic, ón Áise, ná ó Mheiriceá Thuaidh riamh sa chluiche ceannais. An athróidh 2026 é sin? Le 48 foireann, b’fhéidir — ach ní dócha.
An Iodáil i 2006, comórtas a chuimhneofar mar gheall ar an gcluiche ceannais — Zidane ag tabhairt a chloigeann do Materazzi, an cárta dearg, agus an Iodáil ag buachan ar chiceanna éirice. Ba chóir gur nóiméad glóire a bhí ann do Zidane ina chluiche deireanach riamh, ach rinne sé ceann de na cinntí is aistí i stair an tsacair. Scannán, nach ea? Ansin an Spáinn i 2010, an Afraic Theas mar óstach (an chéad uair ar an mór-roinn sin) — tiki-taka ag a bhuaic, cluichí 1-0 nach raibh go hálainn le féachaint orthu ach a bhí éifeachtach go maith, agus Iniesta ag scóráil an chúil dheireanaigh sa chluiche ceannais. An Ghearmáin i 2014 sa Bhrasaíl — 7-1 in aghaidh na Brasaíle sa chluiche leathcheannais, an toradh is suntasaí i stair an chomórtais a d’fhág Brasaíligh ag caoineadh sna seastáin, agus cúl Götze sa chluiche ceannais in aghaidh na hAirgintíne.
An Fhrainc i 2018 sa Rúis, an fhoireann ab óige le 20 bliain a bhuaigh an comórtas, le Mbappé ag 19 bliain ag rith thar chosantóirí mar a bheadh gaoth ann. Bhí an comórtas sin ar cheann de na cinn is fearr — corrlaigh os cionn 2.6 cúil sa chluiche, agus torthaí iontacha ar nós an Chóiré ag bualadh na Gearmáine agus Meicsiceo á dhéanamh freisin. Agus ansin Qatar 2022 — an comórtas is conspóidí riamh, idir chearta oibrithe, aeráid an fhásaigh, agus an chinneadh é a reáchtáil sa gheimhreadh. Ach ar an bpáirc, bhí sé dochreidte. An Airgintin ag bualadh na Fraince i gcluiche ceannais a mheasann go leor mar an cluiche ceannais is fearr riamh — 3-3 tar éis am breise, Messi agus Mbappé ag troid duel pearsanta (hat trick ag Mbappé, dhá chúl ag Messi), agus an Airgintin ag buachan ar chiceanna éirice. Bhí sé mar dheireadh scannáin nach scríobhfadh aon scriptscríbhneoir toisc nach gcreidfeadh aon duine é.
Le linn na mblianta seo, bhí Éire ag faire ón taobhline. Theip ar an gcáiliú i 2006 (Thierry Henry agus an lámh a shín sé chun an liathróid a rialú sa chluiche breisochtacha i bPáras — nóiméad a mhair i gcuimhne na hÉireann mar “Lámh Dé” ár linne féin), 2010, 2014, 2018, agus 2022. Ocht mbliana déag de dhíomá. Gach ceithre bliana, an dóchas, an cáiliú, agus ansin an tuar ceatha ag imeacht arís. Sin an comhthéacs a bhfuil muid ag tabhairt aghaidh ar 2026 ann — le briseadh croí ón tSeicis fós te inár gcuimhne.
2026 — Caibidil Nua a Osclaítear
Agus anois, seo muid. Corn an Domhain 2026 — an comórtas is mó riamh. 48 foireann, 104 cluiche, 39 lá, trí thír óstacha. Ní raibh a leithéid ann riamh cheana. Ón 13 foireann i 1930 go dtí 48 in 2026 — sin fás 269% i 96 bliain. Tá stair corn an domhain ag oscailt caibidil nua, agus an uair seo, tá an scéal á scríobh ar fud Mheiriceá Thuaidh. Na staidiamaí — MetLife i Nua-Eabhrac don chluiche ceannais, Estadio Azteca i gCathair Mheicsiceo don chluiche oscailte — tá siad ar na staidiamaí is mó agus is nua-aimseartha ar domhan.
D’Éirinn, ní bheidh ár bhfoireann ann — ach beidh ár ndaoine. Na 35 milliún Meiriceánach a deir go bhfuil fréamhacha Éireannacha acu, na mílte Éireannach a thaistealóidh trasna an Atlantaigh chun tacú leis an Albain i mBostún agus Miami, agus na milliúin eile a bheidh ag féachaint ón mbaile. Tá Corn an Domhain 2026 ag tarlú i dtíortha a bhfuil nasc láidir acu le hÉirinn — sna cathracha céanna inar lonnaigh ár sinsir. Bostún, áit a n-imreoidh an Albain a gcéad dhá chluiche, tá sé ar cheann de na cathracha is Éireannaí sna Stáit Aontaithe. Beidh an t-atmaisféar ansin mar a bheadh cluiche sa bhaile.
Nuair a smaoiním ar stair an chomórtais seo — ó Montevideo 1930 go dtí MetLife Stadium 2026 — is é an rud is mó a smaoiním air ná an chaoi a n-athraíonn an domhan ach a fhanann an sacar mar an gcéanna. Fós an liathróid, fós na 22 imreoir, fós an 90 nóiméad. Ach anois, le 48 foireann, beidh tíortha ar an stáitse nach raibh riamh ann — Háítí, Cúrasó, an Iordáin — tíortha a bhfuil a scéalta féin acu, a gcrá croí féin, a mbrionglóidí féin. Sin é oidhreacht Chorn an Domhain: ní hamháin spórt, ach uirlis chun an domhan a nascadh. Agus in 2026, beidh an nasc sin níos leithne ná riamh cheana. Mar a deirim i gcónaí — stair corn an domhain, ní leabhar dúnta é, ach leabhar a bhfuil caibidil nua á scríobh gach ceithre bliana. Agus is muidne, na léitheoirí agus na lucht féachana, atá i gcroílár an scéil sin i gcónaí. Má theastaíonn tuilleadh eolais uait faoin gcomórtas féin, léigh an treoir iomlán do Chorn an Domhain 2026.